Z dziejów wystawiennictwa artystycznego w Kielcach

Źródeł XX-wiecznego, nowoczesnego wystawiennictwa artystycznego, zarówno kieleckiego jak i polskiego, poszukiwać należy około połowy XIX wieku. Wówczas to powstały pierwsze Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych: w Poznaniu (1836 r.), Krakowie (1854 r.), Warszawie (1860/61 r.), Lwowie (1866/67 r.). W Kielcach osiedla się wówczas naczelnik powiatu Tomasz Zieliński (1846-1858), który w nowo powstałym dworku zwanym pałacykiem "opiekuje się artystami" i gromadzi kolekcję dzieł sztuki sobie współczesnej. Tymczasem w Polsce własnymi lokalami wystawienniczymi TPSP środowiska plastyczne mogą się poszczycić dopiero w 1900 r. w Warszawie i 1901 w Krakowie. Z czasem idee artystyczne lansowane przez TPSP uznano za zbyt zachowawcze i na fali lansowania nowych tendencji w sztuce w porozumieniu z Towarzystwem Szerzenia Sztuki Polskiej wśród Obcych powołana została przez Ministerstwo Wyznań i Oświecenia Publicznego nowa organizacja - Instytut Propagandy Sztuki (IPS) w Warszawie (1930 r.) i Łodzi (1931 r.). Pamiętać należy, że w Kielcach funkcjonowało w tym okresie: (1921-1928) Koło Adeptów Sztuk Pięknych (zarejestrowane dopiero w 1924 r.) kierowane przez Henryka Czarneckiego (późniejszego założyciela i wieloletniego dyrektora kieleckiego "Plastyka"). Działalność wystawienniczą realizowano w sali Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" przy ul. Mickiewicza i w sali Resursy Obywatelskiej w hotelu "Bristol". W 1923 r. założono Towarzystwo Miłośników Sztuki, które wystawy realizowało m.in. w pawilonie z tarasem i muszlą koncertową w parku miejskim (aż do wybuchu wojny). Po II wojnie światowej, już w 1945 roku, powstał w Kielcach Związek Zawodowy Polskich Artystów Plastyków i jak pisała ówczesna prasa w 1946 r: "wyłoniła się sprawa konieczności zdobycia własnego lokalu wystawowego, która dzięki pozytywnemu ustosunkowaniu się do prac Związku, wojewody i wicewojewody kieleckiego zostanie w niedługim czasie zrealizowana" [22 października 2004 r. decyzją Prezydenta Miasta W. Lubawskiego została otwarta Galeria Okręgu Świętokrzyskiego ZPAP przy ul. Sienkiewicza 29]-. Póki co wystawy realizowano, jak pisano, na Zamku Kieleckim i w salach Muzeum Świętokrzyskiego przy Rynku. W 1949 r. w Warszawie powstało Centralne Biuro Wystaw (później C BWA ), a w miastach wojewódzkich BWA . W 1956 r. powstało w Kielcach Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Plastycznych, które z ZPAP realizowało wystawy w salach Muzeum Świętokrzyskiego przy Rynku, w kinie "Moskwa", WDK, Klubie Dziennikarza i in. W latach 1963-70 przy ul. Rewolucji Październikowej (obecnie Warszawskiej) Wincenty Kopała w swym miejscu pracy (Spółdzielnia " Chemiplastyka ") wygospodarował wejściowy korytarz, tworząc "Galerię E-7".

5 marca 1965 r. staraniem Brunona Kulczyckiego "Biuro Wystaw Artystycznych w Kielcach zostało powołane Uchwałą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach." B. Kulczycki kierował BWA do 1976 r. a od 1 listopada 1976 r. funkcję tę powierzono Marianowi Ruminowi . Po wielu latach istnienia BWA bez galerii wystawienniczej (kolejno siedzibami BWA były: Wojewódzka Rada Narodowa, Wojewódzki Dom Kultury, Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych, Klub Międzynarodowej Prasy i Książki, Wojewódzki Dom Kultury), gdy działalność wystawienniczą realizowano w KMPiK oraz różnych placówkach upowszechniania kultury w mieście i województwie, dopiero w roku 1979 kieleckie BWA rozpoczęło działalność wystawienniczą w świeżo wyremontowanym lokalu Pracowni Sztuk Plastycznych - w Galerii "Piwnice" przy ul. Leśnej 7. Biuro i magazyny przeniesiono tu dopiero w 1994 r., kiedy to decyzją ówczesnego Wojewody Kieleckiego Józefa Płoskonki wykupiono lokal od warszawskiego PSP i przekazano w użytkowanie BWA . W 1984 r. powołano Filię kieleckiego BWA - Galerię "U Jaksy " w Miechowie, gdzie otwarto stałą ekspozycję prac Stefana Żechowskiego (kier. Krystyna Olchawa )[obecnie jest to Filia M BWA w Nowym Sączu], a w 1988 r. Filię - Galeria "Zielona" w Busku Zdroju (kieruje nią Bogdan Ptak ). Od początku (1977r.) istnienia Galerii Fotografii w Kielcach (a głównie w okresie jej lokalizacji przy ówczesnej ul. Rewolucji Październikowej [obecnie Warszawska] w latach 1977-91, gdy kierował nią Paweł Pierściński), ZPAF i BWA wspólnie realizowali jej działalność wystawienniczą i wydawniczą. W 2004 r. powrócono do tej idei współpracy wystawienniczej w Galerii Fotografii przy ul. Planty 7/9 włączając ją w strukturę BWA , a patronat artystyczny objął Okręg Świętokrzyski ZPAF (prezes Andrzej Borys).

Aktualnie BWA w Kielcach prowadzi stałą działalność wystawienniczą w Kielcach w: Galerii "Piwnice, Galerii "Na Piętrze", w Galerii "Zielona" Filii kieleckiego BWA w Busku Zdroju i wspólnie z Okręgiem Kieleckim ZPAF w Galerii Fotografii. Ponadto BWA realizuje wiele wystaw wspólnie z innymi galeriami w kraju i regionalnymi instytucjami kultury. Realizujemy wystawy sztuki obcej w Kielcach i kieleckich artystów poza granicami kraju. Promując twórczość miejscowych autorów w kraju i poza nim, jednocześnie przybliżamy wartościowe osiągnięcia wybitnych twórców galeryjnej publiczności. W naszych galeriach można kupić artystycznie wartościowe dzieła sztuki artystów polskich i z regionu. W ciągu już 40-letniej działalności wystawienniczej kieleckie BWA zrealizowało ponad dwa tysiące wystaw sztuki współczesnej (malarstwo, grafika, rysunek, rzeźba, tkanina artystyczna, ceramika, fotografia artystyczna i in.) W kolekcji BWA posiadamy ponad tysiąc dzieł plastyki i ponad tysiąc siedemset zdjęć fotografii artystycznej, a także bibliotekę ze zbiorem książek o sztuce (ok. cztery tysiące woluminów). Artystyczna kolekcja będąca w zbiorach BWA służy do realizacji wystaw prezentujących artystyczne osiągnięcia naszych twórców w galeriach w Polsce i poza jej granicami, a także w instytucjach kultury województwa świętokrzyskiego. Wzbogaca ją działalność informacyjna, oświatowa, wydawnicza i krytyczna prowadzona przez historyków i krytyków sztuki a także artystów sztuk wizualnych.

Działalność artystyczną współczesnych sztuk wizualnych wzbogacają inne galerie funkcjonujące w Kielcach i Regionie Świętokrzyskim.

Marian Rumin